و ليكن باز نمود كه حكيمان بايد كه به تأنّى باشند و خلق بدانند كه در شتابكارى هيچ كار نيست . و پيغمبر عليه السّلام فرموده است كه : * ( العجلة من الشّيطان و التّأنّي من الرّحمن . ) * معنى اين نه آن است كه عجله شيطان آفريند و تأنّى ايزد آفريند كه مذهب قدريان باشد ، و ليكن معنى آن است كه عجله از آن جمله است كه شيطان دوست دارد و خواهد تا مردمان آن كنند ، و تأنّى از آن جمله است كه خداى عزّ و جلّ دوست دارد و خواهد كه بندگان آن كنند . و اين چنان است كه به قصّهء موسى عليه السّلام ياد كرد كه در مصر آن قبطى را بكشت ، پس گفت : * ( هذا من عَمَلِ الشَّيْطانِ 28 : 15 ) * . و از عمل موسى بود و لكن معنيش آن بود كه از آن جمله بود كه ديو بدين خرّم باشد . و ديگر ظنّ نبرى كه ديو چيزى تواند كردن يا چيزى از دست ايشان بر تواند آمدن . و پيغمبر عليه السّلام گفته است كه عجله را هيچ كار مباح نيست كه كند مگر در سه كار : يكى در آنكه دختر را زود به شوهر دهند ، و يكى آنكه مرده را زود به گور كنند ، و يكى آنكه طعام زود پيش مهمان نهند . و نخست چيزى كه آفريد ، از يكشنبه ابتدا كرد و همى آفريد تا روز آدينه آخر ساعت . و روز شنبه هيچ نيافريد . و جماعتى از جهودان پيش پيغمبر اندر آمدند عليه السّلام و پرسيدند كه اى محمد ، خداى عزّ و جلّ اين جهان را به چند روز آفريد ؟ گفت : به شش روز . گفتند : نخست از كدام روز مبدأ كرد . گفت : از روز يكشنبه تا روز آدينه ، و آفرينش همه خلق و جهان تمام شد . گفتند هر روزى چه آفريد ؟ [ a 5 ] گفت : يكشنبه و دوشنبه زمين را آفريد و هر چه به دو اندر است از منفعتها و مضرّتها . و روز سه شنبه كوهها را آفريد و آنچه به دو اندر است از منفعتها و مضرّتها . و روز چهارشنبه درختان را آفريد و آنچه به دو اندر است ، و آب و آنچه بندگان را به كار آيد اين چهار روز بود . دو روز زمين را آفريد و آنچه به دو اندر است از خلق و منفعتها و مضرّتها ، و دو روز اين چيزهاى ديگر ، و همه كارهاى زمين به چهار روز تمام شد . و به قرآن اندر ايدون گفت : * ( قُلْ أَ إِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الأَرْضَ في يَوْمَيْنِ 41 : 9 ) * . گفت شما همى كافر شويد به خداى عزّ و جلّ كه اين زمين را به دو روز آفريد . و